Sự Tích Thạch Sanh

Xưa ở quận Cao Bình có một anh tiều phu tên là Thạch Sanh. Cha mẹ Thạch Sanh mất sớm, nên Thạch Sanh sống côi cút một mình trong túp lều tranh dưới gốc đa với một mảnh khố che thân và một cái búa đốn củi. Tuy nghèo nhưng Thạch Sanh rất vui vẻ và tử tế, hay giúp đỡ mọi người.
Gần đó có anh hàng rượu tên là Lý Thông. Lý Thông tính tình rất gian xảo, hay lường gạt. Thấy Thạch Sanh nhẹ dạ nhựng lại có sức khoẻ Lý Thông bèn kêt nghĩa anh em tính hòng lợi dụng.
Nơi làng Lý Thông đọt nhiên xuất hiện một con xà tinh rất hung dữ. Nó thường bắt người ăn thịt, quan quân nhiều lần vây đánh không được trái lại tổn thương rất nhiều. Nhà vua đành phải xây cho nó một cái miếu thờ và mỗi năm phải hứa cúng cho nó một người để nó ăn thịt, để đổi lấy sự an lành. Nhà vua hứa ai giết được xà tinh sẽ ban thưởng trọng hậu.
Năm đó tới lược gia đình Lý Thông phải đi nộp mạng. Mẹ con Lý Thông liền bầy mưu dụ Thạch Sanh đi thế chêt. Nửa đêm, xà tinh tới miếu để ăn thịt người. Một luồng gió hôi tanh thổi lên, cây cối ngã rào rào. Thạch Sanh bỗng trông thấy một con rắn lớn hả miệng hung dữ. Thạch Sanh vội giơ rìu lên chém. Sau một trận đánh nhau quyết liệt, cuối cùng Thạch Sanh chém được đầu nó, đốt xác nó thành than, và thấy hiện lên trong miếu một bộ cung tên bằng vàng ngời sáng. Thạch Sanh mừng rỡ giắt búa, đeo cung và xách đầu Trăn Tinh chạy thẳng một mạch về nhà Lý Thông.
Mẹ con Lý Thông nghe tiếng Thạch Sanh hoản hồn tưởng là hồn ma Thạch Sanh về báo oán. Mẹ con Lý Thông liền quỳ xuống van xin: "Xin chú hãy tha cho tôi. Mẹ con tôi hứa sẽ lễ cầu siêu và mỗi năm cúng giỗ cho chú". Bấy giờ Thạch Sanh mới biết ra là mình đả bị gạt. Nhưng vốn tốt bụng, Thạch Sanh không giận, nói:
- Em vẫn còn sống đây mà. Xà tinh đã bị em giết chết đem đầu về đây.
Nghỉ tới phần ban thưởng của nhà vua Lý Thông liền lập mưu để gạt Thạch Sanh. Lý Thông làm ra vẻ lo sợ rồi nói:
- Chết! Chú không biết là con xà tinh này đã được vua phong thần hay sao mà giết nó. Tội lắm, phải trốn ngay đi.
Thạch Sanh nghe vậy tưởng thiệt vội vàng trốn đi. Còn Lý Thông mang đầu xà tinh lên kinh đô báo tin cho vua biết chính mình đã giết được xà tinh. Nhà vua mừng rỡ, ban thưởng cho Lý thông nhiều vàng bạc và phong cho hắn chức một quan võ.
Tiếp đó, nhà vua mở hội kén chồng cho con gái là công chúa Quỳnh Nga. Hội kén chồng kéo dài hàng tháng nhưng công chúa không chọn được ai vừa ý đẹp lòng. Một hôm công chúa đang dạo chơi vườn đào thì một con chim đại bàng khổng lồ khác sà xuống cắp đi. Thấy chim cắp người bay qua, Thạch Sanh giương cung bắn, đại bàng bị trúng tên vào cánh trái, nó dùng mỏ ngậm tên rút ra rồi bay tiếp về hang ổ. Thạch Sanh lần theo vết máu tìm đến cửa hang đại bàng, chàng đánh dấu cửa hang ác điểu rồi trở lại gốc đa.
Nhà vua sai Lý Thông đi tìm công chúa và hứa là sẻ gả công chúa và cho làm phò mã, nếu mà ý kiếm được công chúa. Lý Thông lo sợ không biết làm sao, thì y chợt nghỉ tới người em kết nghĩa Thạch Sanh. Sau khi tìm được Thạch Sanh, Thach Sanh liền đem truyện đại bàng kể cho Lý Thông nghe. Lý Thông mừng rỏ nhờ Thach Sanh dẫn đường đến hang Ðại bàng cứu công chúa.
Tới hang  đại bàng thì không ai dám xuống. Thạch Sanh thấy vậy bèn bảo Lý Thông thòng dây cho mình leo xuống. Xuống tới đáy hang, Thạch Sanh liền trong thấy công chúa liền vội vàng buộc dây đưa nàng lên mặt đất. Lý Thông sai quân lính đưa công chúa lên kiệu rước về cung, còn y thì ở lại dùng đá lấp kín cửa hang, sau đó thì trở về triều đình mạo nhận công trạng.
Nói về phần Thạch Sanh thì sau khi thấy cửa hang bị lấp thì đành tìm lối ra khác, chợt lúc đó thì đại bàng tỉnh dậy. Hai bên đánh nhau quyết liệt, cuối cùng Thạch Sanh cũng giết được đại bàng. Thạch Sanh dạo khắp hang động của đại bàng và gặp Thái tử con vua Thủy Tề đang bị yêu quái nhốt trong cũi sắt. Thạch Sanh phá tan cũi sắt giải thoát cho Thái tử. Thái tử mời Thạch Sanh về Thủy Tề gặp vua cha. Vua Thủy Tề cảm ơn và hậu đãi chàng, sau cùng còn tặng cho Thạch Sanh một cây đàn thần và đưa Thạch Sanh trở lên mặt đất.
Khi lên tới mặt đất Thạch Sanh liền đi tìm Lý Tống. Nào ngờ, Lý thông đổ cho Thạch Sanh tội ăn cắp vàng bạc rồi giam vào ngục.
Về phần công chúa không thấy Thạch Sanh trở về, công chúa buồn thương rầu rĩ và bặt câm, không hé môi nói nửa lời. Trong lúc bị giam trong ngục, chờ hành hình, Thạch Sanh đem đàn ra gảy. Cây đàn thần vang lên tiếng tơ, tiếng trúc, cung thảm, cung sầu; cung thì kể tội Lý Thông vong ân, bạc nghĩa, cướp công Thạch Sanh; Nghe tiếng đàn, công chúa bừng tỉnh dậy, cười cười, nói nói. Nhà vua vui mừng nghe công chúa nói rõ ngọn ngành. Lập tức nhà vua hạ lệnh tha cho Thạch Sanh và bắt Lý Thông tống ngục chờ ngày sử chết. Thạch Sanh là người tốt bụng, liền quì xuống xin vua tha tội cho Lý Thông. Mẹ con anh ta bị đuổi về làng cũ. Giữa đuờng đi, cả hai bị sét đánh chết. Lý Thông hóa thành con bọ hung suốt đời chui rúc nơi bẩn thỉu.
Thạch Sanh sau khi đuợc vua gả công chúa và sau đó còn được vua truyền ngôi và lên làm một ông vua tài giỏi và nhân đức, đem lại hạnh phúc cho toàn dân.